gwvlwËbËmk iÙuxmùe :
HxZpwxoK ÌeÞqweU I oiKwlyd eÞgYZw
mwioÖŒwiwd Lwd

ÌKwËdw xmùeB xdQK gwþæËgk AdÖKÚxZ dt„ xmùey eÞKÚxZ gw xdR eÞxZewmðê ÌaËK Ìj xdiêwY DeKkY MÞpY KËkd ZwËK K^wPwiwl xpowËg gøgpwk KËk dwdw þækxhx£K xmËùek Awrwl oÙxÄ KËk GK xhdíZk DâPZwt Ìe^#ËQd ÂcÖ ZLdB ZwËK Awikw ‘xmùe’ (AwUê) Axhcwt xPxpßZ Kxk„ xmùeyk GB Dewbwd Ptd, ZwËK GKxU iiêgþç xpowËg AìæËkk xdhÙËZ cwkY Ggv ZwkB eÞKwm-Klwk ckdËK Awikw glËZ ewxk xmùeyk þñKyt ýUwBl„ gwBËkk RMËZk AwËlw-gwZwo-xdoMê-Ggv iwdg-iwdgyk Rygd eÞgwËpk oËŠ xmùeyk xdkìæk xiaxû¢ßtwk icøxbËt ÌKwËdw xmùey Z^wk xdRþñ xdiêwY ÌK#mËlk Pwxk¢ø xdcêwkY KËkd„ GxbK ÌaËK ÌbLËl ÌjËKwËdw xmùe-xdiêwZw AdÖhg-AdÖhÔxZk hwg I AìækŠ PwËek icø xbËt jwd„ iÙuxmùeyk xmùejw¢wk GB AxhšZw Ìgwc Kxk ogËPËt xdxgr I xmpkYiÔlK„ KwkY MÞwiyY, bÖ:þÿ, eÙxagyk cÔËlw iwxUk ÌimwËixmËZ Ahøþæ GB xmùey eÞKÚxZ I iwdÖËnk gwþæg-Rygdjw¢wk ÌKËëbÛ gËo xdeÖY pwËZk þeËmê eÞKÚxZk DewbwËdk kÕewìæk NxUËt xdiêwY KËkd Zwk xmùe„ Zwk KwËR GKUw DË£Rdw awKwk Kaw; KwkY AwiwËbk hwlgwowk, Awdëb-Ìgbdw-oÖL-bÖ:ËLk GB iwtwit eÙxagyk Ggv Adìæ AwKwËmk xild dw NUËl Zwk xmùe gwþæg Agtg lwh KËk dw„ dw, G ÌKwËdw RxUl, kpoøit gw Kùexglwoy Z£ò dt„ iÙuxmùeyk KwËRk xhx£B LÖg Ìi#xlK KxU xgnt-xdhêk: eÙxagy, AwKwm, Aw†d Ggv iwdg-iwdgyk Ìj#a-mÛi Ggv pwËZk xdeÖY xKìç opRwZ bqZw-xPxpßZ„ GB iwxUk eÙxagykB ÌbËpk xKQÖ Avm Aaêwu iwxU, Awk AwKwËmk mkyk-xo£ß Rl GB bÖBËtk iìÿËd jw AwKwk lwh KËk ZwB iwdg-xmÂk iËZw iÙuxmËùek Awxb-Agtg„ eÞaËi AwKwËmk Rl Awk iwxUk eÙxagyk o£òw ekþeËkk þemê lwh KËkI eÞwKÚxZK xdtËi oRygZw lwh KËk xKìç ÌKwd gËrw I Ìi#xlK kÕewìæk gw xhdíkÕe lwh KËk dw„ xKìç iwdÖËnk ÌR#ËZø Zw exkgxZêZ, kÕewìæxkZ Ggv GKUw xgxmÄ kÕËe AwZôeÞKwm lwh KËk„ iwdÖËnk pwËZk þeËmê GUw NËU„ ÌdZwËdw, GlwËdw, þæk ekóekwt MÞxaZ iwxU Awk AwKwËmk Rl Awk iwdÖny þeËmêk RwRÖgZ bÙxÄdëbd gw DeKwky gþçk kÕe f×ËU IËV„ eÞaËi Zw ÌhRw, dki I ÌKwil awËK„ Rygd gwþæg iËZw gwZwo ZwËK ÂKËdw, SkSËk KËk, xKìç GB jËaÄ dt„ iwdÖn Ìjid AxhšZwk Aw†Ëd eÖËr m£ß-oiaê Ggv Rygd ovMÞwËi xUËK awKwk DeËjwMy pËt IËV iÙuxmùeËKI ÌZixd Aw†Ëd eÖxrËt m£ß, DŒòl Ggv dtd-oÖLKk KËk ÌZwlw pt„ owixMÞK eÞx¢ßtw Ggv ogêËmn þæËk Aw†Ëd ÌewrwËdwk fËl AeÞËtwRdyt eÞËtwRËdk owiMÞy pËt IËV„

cµvo Qwrw oÙxÄ pt dw„ oKl xmËùek RËdøB cµvo AwgmøK„ iÙuxmËùek RËdøI cµvËok eÞËtwRd pt„ eÙxagy xdËRB cµvËok §wk LÖËl Ìbt oÙxÄk DeKkËYk Rdø„ iwdÖn xdËRËbk iËcø opËjwxMZwk iwcøËi oÙxÄËK oºg KËk ÌZwËl„ iwdÖn D^P× ewpwr gw dbyk DeKÓl ÌaËK DeKkY ovMÞp KËk GËd oÙxÄmwlwËK KiêiÖLk KËk ÌZwËl„ iÙuxmùey Zwk xmËùek DeKkY iwxU AwËd ewpwËrk ewbËbm gw dbyk ewr ÌaËK„ iwxUËK ÌKËU Aaêwu cµvo KËk ÑZxk pt xmËùeweKkY-xmùey eÞKÚxZk bwdËg ÌKËU-xQ^Ër ÌQËd ÌQ^ËK ioÙY KËk- DeËjwMy KËk ÌZwËl- xdËRËbk iËcø KiêxghwM KËk Ìdt Zwkek iÔl xmùey (iwýUwk AwxUêýU) idovËjwËM, ÑZxk KËkd AdÖei xmùe oºwk„ iÙuxmùeyËbk KwËRk RMËZk GKUw gÙpu exkËgm (xgM ÌoxUv) awËK Ìjid þÿwxdK xdoMê, dby, ewpwr ÌlwKwlt Gk og xKQÖ Zwk xmËùek K^wPwiwl I iwdxoK-idþæwx£òK Dewbwd ÌRwMwd Ìbt, AdøxbËK GB K^wPwiwlËK exkeÔYê xmËùe kÕewìæxkZ Kkwk Rdø PwB q×bÛ þÿwedwMZ xgdøwo (þôl ÌoxUv) Aaêwu KwkLwdw, ÌewrwËdwk RwtMw I jìèewxZ, K^wPwiwl kwLwk hw¡wk, þèy-eÖkØn opËjwMyk KwËRk exkok Ggv iÔlxmùeyk id:ovËjwM, GKwxK ciyêt xdÅwt KËiêxdiMí pItwk exkËgm BZøwxb„

GKU× MhykhwËg ÌbLËl Ìj ÌKwËdw xmËùek iËZw iÙuxmùeI dwdw oóeKê oÔ¢ ÑZxk KËk„ eÞaËi oóeKê oÙxÄ pt eÞKÚxZ I ovÆÚxZk iËcø„ dbyk KÓl gw ewpwËrk ewbËbm ÌaËK iwxU GËd jLd owvÆÚxZK Dewbwd xpowËg iÙuxmùe ÑZxk pt Ìjid, mËLk pwxr gw lqôyokw ZLd ovËjwM NËU eÞKÚxZ I ovÆÚxZk, xmùey Zwk KwRËK jLd oiwËRk eÞËtwRd gw kØxPk Pwxpbw AdÖjwty ÑZxk KËkd (pwxr ewxZl Aagw lqôyokw, idowk NU) ZLd gøx£ß xmùeyk oËŠ gÙpu oiwR gw GaxdK xmùe pËl q×bÛ RwxZËMwÅy gw KxiDxdxUk oËŠ ovËjwM NËU„ Awgwk eÞËtwRËdk oËŠ GhwËgB Ìo#ëbËjêkI oóeKê NËU Ìjid mËLk pwxrËZ„ ZwpËlB ÌbLw jwËâQ Ìj, ÌKwËdw xmËùek iËZw iÙuxmùeI iwdg oóeËKêk RxUlZw, dZ×d eÖkËdw Ggv cwkwgwxpKZwk ovËjwM Ggv ÑbdxëbËdk (Klxo, owdxK BZøwxb iwxUk ÑZRoe¢) oËŠ KwËlw£yËYêk (ikYP^wb ewËlk ÌNwrw gw gwgÖ lwl ewËlk kwcwKÚnä iÔxZê) ovËjwMI NËU„ G eÞoËŠ iÔlø ÌPZdw oÙxÄ, gøx£ßMZ I owiwxRK eÞËtwRd Ggv DeËjwxMZw I dwëbxdKZw BZøwxb dwdw eÞmí owiËd AwËo„ xmùey iÔløËPZdw oÙxÄk Rdø eÞKÚxZËK hwËOd GKaw AwËM gËlxQ„ Ìj oÙxÄËZ jZ Ìgxm iÔløËPZdw gw iÔløËgwc jZ Ìgxm ÌoB xmùe xmùe xpowËg ZZ Ìgxm iÔløgwd„

bÖB
gwvlwËbËmk iÙuxmËùek BxZpwo oÖeÞwPyd„ AxRZ iÖLwxRê I †kØobt b£ iËd KËkd Gk BxZpwo iËpË™wbwËkw I pk¯w ohøZwk oiowixtK„ owhwk GlwKwk KwKkwËdk iwxUk eÖZ×l Ggv itidxovËpk glwmeÖËkk eÖZ×lËKI LÖg eÞwPyd gËl iËd Kkw pt„ fxkbeÖËkI G ckËdk eÖZ×l ewItw ÌMËQ„ ÌKD ÌKD GB eÖZ×Ëlk oËŠ iËpË™wbwËkwk eÖZ×Ëlk AwKÚxZ Ggv MVdÐmlyMZ xiËlk KawI gËld„ GgøwewËk eÞZíZ£òxgËbkw ÌKwËdw xgþZÚZ I AdÖeÖáL Z×ldwiÔlK AwËlwPdw KËkdxd„ ZwB xdxúPZhwËg xKQÖ glw oºg dw„ ZËg g†rwk ipwþÿwdMr LdËd LÙÄeÔgê ZÚZyt mZËKk xKQÖ iÙuxmËùek Dewbwd ewItw ÌMËQ„ GQwrw ewpwreÖk I itdwixZËZ Ìj og ÌUkwËKwUw hwÆjê ewItw ÌMËQ Zwk gto AwU d’m gQk pËlI Gk xdiêwYKlwk Ìj dwëbxdKZwk exkPt ewItw jwt Zw AZyg eÞmvodyt„ GB ÌUkwËKwUw xmËùek Addø xdbmêd xpowËg K×xilöwk lwliwBËt eÞw® ‘dylebô’ dwËik GKxU xmùewKÚxZ gwvlwËbËmk RwxZovËN AìæhÖêx£ßk 25Zi gwxnêKyËZ ZuKwlyd eÞcwdiìèy ÌmL pwxodw RwxZovN hgËd þÿwtyhwËg eÞbmêËdk Rdø GK xgËmn AdÖÅwËdk iwcøËi D£ß ovþÿwk ipwoxPËgk KwËQ pþæwìæk KËkd„ xbdwReÖËkk KwìæxR ixëbËkk ÌUkwËKwUw xmùe oÔqîKwkØKwR I MÞìÿdwk AxhdgZò Ggv iweËRwËfk xdeÖYZwt xgþôtKk„ ipwþÿwdMr, ewpwreÖk gw itdwixZk ÌUkwËKwUw xmËùek Ìo og diÖdw ovxmöÄ owBU xiDxRtwËi kxqZ AwËQ Zw xgËmönY KËk ÆlwkxoK Ggv eÞZíZ£òxgËbkw gËlËQd Ìj GB og ÌlwKxmËùek xmùeykw xQËld xdiíxgË£k owcwkY iwdÖn„ KwkY ZwËbk oÙÄ IB xmùeKËiê AxZ owcwkY iwdÖËnk MÙpewxlZ eÂ-ewxL gw exkËgËmk xdLÖ^Z exkPtB ewItw jwt„ iËd Kkw pt kwRw-gwbmwkw Z^wËbk Kximd KxkËt hgËd gw þÿwedwt GB xmùeKiê KxkËtxQËld Ggv Zwkw ZwËbk ÌPdw RMËZk xP¢B A‰d KËkËQd„ ZËg Zwkw Ìj Ìbg-Ëbgy, eÖkwKwxpdy, BxZpwo I oiKwlyd Rygdjw¢w Ggv Pliwd BxZpwoËKI ZwËbk xmùeKÚxZËZ AwúPjê bqZwt cwkY KkËZ ewkËZd Zwk eÞKÚÄ dRyk KwìæxRk ixëbËkk Axdëb ÌUkwËKwUw xmùe„

eÖZ×l iÙuxmËùek eÞwPyd I AxZ †kØZòeÔYê xdbmêd iÙZ, BâQweÔkY Ggv iwdËZk oËŠ Gk oóeKê AwËQ„ 1943 oËd itidxovËp ÑZxk GKxU ÌUkwËKwUw eÖZ×l G gøwewËk AwËlwPdwt AwoËZ ewËk„ GxU GKxU dwky-xfMwk„ iÖLUw eqyk AwKÚxZk, pwZ bÖËUw eÞai A¦êwvm o¹xlZ, xdËPk xbKUw NwMkwk iËZw xKìç f^wKw, fËl gowËZ oÖxgcw pt„ GËK eÞwPyd dwky-ÌbgZw oÔgPdyk p^wËok oËŠ Z×ldw Kkw pt„ G eÖZ×l þèËZk eÖZ×l„ Gk MVdÐmlyËZ eÞwPydZwk Qwe AwËQ„ itidxovËpkB Awk GKxU eÖZ×l AwËQ xgËlËZk gŠyt Ælwk kgwUê ÌÆlUd Gk ovMÞËp„ G eÖZ×lxU AwËMk eÖZ×Ëlk iËZw AËZw eÞwPyd dw, ZgÖ LÙÄeÔgê x§Zyt mZËKk gËl cwkYw Kkw pËtËQ„ AwËMk eÖZ×lxUËK ÂcÖ owiËdk xbËKB Q^wP gøgpwk Kkw pËtxQl, xKìç ÌPwL, P×l Ggv Adøwdø AdÖeÖáLZw GËoxQl Awxbi iËWxlv ÌaËK; x§ZytxUËZ ÌoËqË¢ x§Zyt LÙÄeÔËgê gwvlwt eÞPxlZ iËWlB lqø Kkw jwt„ P›MÞwËik oyZwK×Ë¡k eÖZ×Ëlk Awgwk xhdí ÑgxmÄø„ AdøxbËK cwikwBËtk ÌNwrweyËkk iwRwËk iwdZ xpowËg Ìj q×bÛwKÚxZk iwxUk ÌNwrw eÞbwd Kkw pt ZwËZ hx£ßk exkPt jZUw AwËQ Ìo#ëbjê ÌPZdw ZZUw dt„ ZËg KwMRyewrwt PwKwjÖ£ß eÖZ×l Ìgm xmùe oóiZ„ kwËtk gwRwËkk KwËR dwMxkK exkgZêdmylZw lqøËjwMø„ Awxmk bmK ÌaËK dwMxkK icøxgË£k iËcø iÙuxmËùek gwRwk MËr DËVËQ„ fËl GB xmËùek ÑmlyËZ dgwtËdk Qwe Ggv icøxg£ kØxP eÞwcwdø ewËâQ„ KwKkwd, KwMRyewrw xmiÖxltwk xgMZ mZËKk ’90 ekgZyê KwËR iÖx£ßjÖ¦, Kxg iwBËKl, kgyëbÛdwa, dRkØl Ggv gŠg×k iÙu hwÆjê Ìjid ÑZxk pËâQ ÌZixd f×lbwxd, UwKw kwLwk gøwvK, dwdw fËlk AdÖKÚxZ, xgx¢ßZ Klxo, NU, pwxZ ÌNwrw, ewxL AwËkw gÉ xgxP¢ DewbwËd owhwk RwZyt þôÙxZËo#c, xikeÖk ÌkwW, xm GKwËWiy GlwKw I †lmwËdk xKQÖ kwþæw RiRiwU„ Gog KwR MhykZk ÑmxùeK ÌeÞkYwRwZ dt- gwRwk Pwxpbw ÌiUwËdwk RdøB iÙuxmùeykw Gog KwR KËkd„ ZËg xP£k™d ewËlk xPx¢Z MkØ, ikYP^wb ewËlk owBËKl PwlK I ÌNwrw, pwxZ, pxkeb ewËlk KÚnä, okþñZy bÙxÄdëbd„

‘K׺Kwt’, ‘K×iwk’ Ggv GxlxUýU m² iÙuxmùey GB xZd dwËi jwkw jÖM jÖM cËk gvm ekóekwt KwR KkËQd ZwËbk KwR Ìi#xlK bÖhwËM xgh£ß xQËlw„ K׺Kwk gw K×iwkkw MrËZd pwxr-ewxZl-Klxo- jw RygËdk Rdø GKwìæ eÞËtwRd, GËbk iËcø GKxU Avm KkËZd eÔRw DelËq ÌbgËbgyk iÔxZê„ Addø oÖëbk pËZw ÌoB og hwÆjê iÔxZê„ ciê bmêd AdÖkwMI mÛ¦wk eÞZyK GB og iÔxZêk xmùe iÔlø I hwg-MhykZw xQl D^P×iwËdk„ Rygd I RyxgKwk Rdø eÞËtwRËdk DeKkY Ggv ciyêt exg¢ZwËK hwgÖKZwk icø xbËt eÞKwËmB xQËlw iÙuxmËùek exkeÔYêZw„ GLd Gk iËcø XÖËKËQ xgËdwbd, MÙpoŒwk DeKkY I dgø icøxg£ ÌmÛYyk xmùekØxP„ GËZ iÙuxmËùek xgþæwk NËUËQ xKìç KËiËQ MhykZw„