| HxZpøgwpy XwKwk BxZpwo
XwKw mpk xgþZÚZ dËp„ ÑbËNêø
bÖB iwBl Ggv eÞËþÿ GK iwBËlk xKQÖ
Ìgxm„ BpwËK bÖBxU gr kwþæwËZ
xgh£ß KxktwËQ„ GKxU eÔgê-exúPi
l¹w Ggv AekxU D£k-bxqËY„ GLwdKwk KwQwxk KËlR
Æ×l Axfo eÞwt oiþæB GKþÿwËd
xþÿZ„ ...
Mosque
: Mog-Bazar Road
Mosque
: Suburbs
GB mZËKk ÌMwrwk xbËKB XwKw oóeËKê
gŠbmêËdk GK gYêdw GkKiB„ ZLdKwk XwKw
LÖg gr xQl dw Ìo Kaw glwB gwÉlø„
owkw mpk RÖËr xQl D^P× D^P× MwQ, GLd Ìjid
D^P× D^P× bwlwd„ 1906 owËlk XwKw oóeËKê
pÕbtdwa xlËLËQd, ‘gdøRìçk
Awgwoþÿl XwËKmðk ixëbËkk AwËmewËmk
Rlw-RŠl ÌKËU owf Kkw pËâQ„... kidwk
gdhÔxiËZ grËlwËKkw jZ ewkËQ Rxi xKdËQ,
gwxr gwdwËâQ„’ Aawêu ÌiwUwiÖxU
Rlw-RŠlB xQl ZLdKwk XwKwk iÔl Avm„ Awk xQl Lwl xgl
xSl„ ÌbwlwBLwl, ÌZZ×l ÌSwrwk Lwl,
jw¢wgwxrk Lwl„ xQl ixZxSl„ AwR Ìoog xUËK
AwËQ dwËi„ ÌbwlwBLwl GLd ÌcwlwBLwl
Awk ÌoLwËdk Ìlwpw-l~Ëk xdP ÌaËK
eÖkËdw ÌoÛwZxþñdyËK LÖ^ËR
Ìgk Kkw e¡mÛi„ xKvgw dItwgM™„
1864 owËl XwKwt ÌgrwËZ Awow pÕbtdwa iRÖibwk
xlËLËQd, ‘iwxdKM™ ÌaËK Ìjog
Ìd#Kw AwoZ Ìo†xl xhrZ lwlgwM NwËU„
dItwgM™ PËkk ÌKwËdw AxþæZòB
xQl dw„’ AxþæZò ÌeËtËQ
Ìjid AËdK dZ×d dZ×d GlwKw, ÌZixd
pwxkËt ÌMËQ eÖkËdw AËdK xKQÖ„
Dxdm mZËKk ÌmnxbËK XwKwk AxhRwZ GlwKw xQl Dtwxk„
ÌM«wxktwI xQl hbÛËlwKËbk KËlwxd„
xUKwU×xlI xQl DdíZ GlwKw„ Ìo oiËtk
XwKwk GLd pZmÛy Agþÿw„ ÌoB ÌkwmdwB
Awk ewItw jwËg dw„ AwËiêxdËUwlwk NåUwk
AwItwR Awk Ìmwdw jwËg dw„ xelLwdw ÌaËK
jLd-ZLd ÌhËo AwoËg dw pwxZk MRêd„ XwKwk
pwxZËLbw LÖg xgLøwZ xQl„ pÕbtdwa xlËLËQd,
‘1964 owËl Awxi jLd XwKw Awxo ZLd pwxZËLbwk KwR PlËQ
eÖËkwbËi„ eÞaËi Awxi jLd xelLwdwt
jwB ZLd ÌoLwËd xQl 150xU pwxZ„’ pwxZk ewmwewxm
ÌNwrwI xQl„ ÌkoËKwËoê KwË®d
ItwËlêwk ÌNwrw Mxd xitwk ÌNwrw†ËlwËK
UeËK jwItwk oit Ìj UwdUwd DË£Rdw QxrËt
erËZw bmêKËbk iwËS Zwk Z×ldw Ìilw
hwk„
Gid AwËkw AËdK þôÙxZxPpß pwxkËt
ÌMËQ oiËtk owËa owËa„ pËt ÌMËQ
þôÙxZ„ xUËK AwËQ BxZpwËok
ewZwt, ejêUËKk ¸iY gÙ£wËìæ„
ZwËbk ÌPwËLB Awikw ÌbËL xdËZ ewxk
AwxbKwËlk XwKwk ÌPpwkwæQxg ÌKid xQl„
Ìjid gŠbmêËdk H xkËewUê„
2.
xKìç gŠbmêËdk Kaw awK„ AwËMk
xbËdk XwKwËK ÌgwSwk Rdø Awikw gkv AwËkKU×
ÌeQËd jwB„ AwËkw AwËM jwkw GLwËd
GËoËQd Zwkw XwKwËK ÌKid ÌbËLxQËld„
ÌiwNlËbk oit mpk xpËoËg MËr DVËlI
Gk AwËM XwKwt ÌlwKgoxZk diÖdw ewItw jwt„ jZyëbÛËiwpd
kwËtk iËZ, BxZpwËo Zwk DËlöLËjwMø
oÔPdw NËU eébm mZw²yk Awkº pBËZB„
gwvlw 1319 owËl eÞKwxmZ Zwk XwKwk BxZpwo gBËt xZxd
xlËLËQd, ‘Ìnwrm mZw²yk ÌmnhwËM
XwKwt ÌiwNl Ìodwkw AwËo„ o®bm mZw²yk
oËŠ oËŠ XwKw gwvlwk kwRcwdyËZ exkYZ pt„
kwRcwdy þÿweËdk ek pBËZ XwKwk kwReÞwowb
pBËZ oiMÞ gŠËbm mwxoZ pBZ„ xbxlök
oiÛwËUk gvmck I eÞcwd eÞcwd Awiyk IikwpMY
hwkËZk Adøwdø eÞËbËmk mwodKwËjê
KÚxZZò I ÑdeÖYø eÞbmêd
Kxktw XwKwk oÖgwbwky eb lwh KxkËZ ewxkËl KÚZwaêóidø
pBËZd„’
1615 owËl ÌRwtwI bø gwËkwËok ÌkLwxPË¢
XwKw A^wKw kËtËQ„ Awk AwgÖl fRËlk AwKgwkdwiwËZ
RxibwkËbk oËŠ ÌiwNlËbk jÖ˦k
xggkY eÞoËŠ GKwxcKgwk XwKwk DËlöL Kkw
pËtËQ„ ZLd GUwËK Agmø awdw gËl DËlöL
Kkw pËtxQl„ GLwËd Ìj GKRd awdwbwkB xdËtwM
Kkw pËtxQl ZwkI DËlöL kËtËQ AwKgwkdwiwËZ„
GUwËKB XwKwk eÞxZÅw xgëbÖ cËk xdËZ
ewxk„
XwKw ÌiwNl kwRcwdy pËtxQl oÖËg gwvlwkæZwkI
xKQÖ HxZpwxoK KwkY kËtËQ„ ZËg kwRipl ÌQËr
ÌiwNlkw ÌKd XwKwt GËoxQl Zwk GËKKkKi gøwLøw
kËtËQ„ ÌKD gËlËQd, iM Awk eZ×êxMR
RlboÖøËbk pwZ ÌaËK ÌkpwB ewItwk
Rdø; ÌKD gËld, hwxUk RxibwkËbk bid Kkwk
Rdø ... BZøwxb„
1610 owËlk Bolwi Lwd GËo dwi kwLËld RwpwŠykdMk„
RwpwŠyk Zwk AwZôRygdyËZ GËK eÞaËi
XwKw glËlI eËk GËK RwpwŠykdMk gËlxQËld„
mZ pËlI xdËRk dwËi dwi„ xKìç UÛwËRxW
pËlw ÌoB dwi ÌUËKxd, ÌoB dwËi
grËRwk xUËK AwËQ GKxU xgmðxgbøwlt„
Awk kwRcwdy xpËoËg xUËK AwËQ XwKw dwixUB„
mwp oÖRw oÖgwbwk pItwk ek 1640 owËl kwRcwdy Awgwk
PËl xMËtxQl kwRipl„ eËk iyk RÖilw XwKwt
kwRcwdy oxkËt AwËdd„ 1715 owËlk xbËK iÖxmêb
K×xl L^w Awgwk kwRcwdy iÖxmêbwgwËb oxkËt
Ìdd„
XwKwk eÞai okKwxk gwxr xQl oºgZ GKUw bÖMê,
Bolwi LwËdk oiËt gwdwËdw pËtxQl ÌoUw„
AwËkw xKQÖ bwlwd xKQÖ kwþæwNwU MËr
DËVxQl GËK ÌKëbÛ KËk„ Ìjid
DbÖê ÌkwW, GxU iÔlZ Ñodøkw
gøgpwk KkËZw„ xbxlöËZI ÌiwNl bÖËMêk
ewËm GB dwËi GKxU kwþæw AwËQ„ GQwrwI
ÌooiËt ÑZxk pËtxQl gKzxo gwRwk, ÌiwMlZly
(ÌiwMlU×ly), xelLwdwæGUw xQl pwxZk Awþæwgl,
AwZoLwdw (Kwiwd-gëbÖK ÑZxk I †bwigwR pËZw
GLwËd) iwÉZZly BZøwxb„
KwËtZZlyI Ìo oiËtk e£d„ GLwËd Kwtþÿkw
awKËZd„ Zwkw iÔlZ xQËld okKwËkk ÌKkwxd„
okKwxk Pwxpbwk KwkËYB Ìj XwKwk e£d oºg pËtxQl
ZwËZ ÌKwËdw oËëbp ÌdB„ ÌiwNl
ÑodøËbk xeËQxUËQB gxYKËbk Ìd#Kw†Ëlw
GËoxQl„
ZLd XwKwk oyiwdw ÌKwaw ÌaËK KZU×K×
xQl Zwk oxVK xpowgUw Awikw ewBxd„ oÖgwbwk Bolwi LwËdk
bÖMê Awk iyRêw dwawËdk gwxrk iwSLwËd
GKUw ewK×k MwËQk DËlöL KËkxQËld iyRêw
dwawd„ GxUËK HxZpwxoËKkw GLd eÖkËdw I dZ×d
XwKwk oyiwdw gËl DËlöL KËkËQd„ RwtMwUwk
dwi AwËM xQl ewK×kZly, gZêiwËd gwgÖgwRwk„
Bolwi LwËdk GlwKwUw xQl gZêiwËdk ÌKëbÛyt
ÌRlLwdw GlwKwt„ iyRêw dwawd DËlöL KËkËQd,
xZxd awKËZd dbyk ZykgZyê GlwKwt„
mpkUw ZLd exúPËi PKgwRwk ÌaËK eÔËgê
obkNwU ejêìæ xgþZÚZ xQl„ Bolwi
Lwd XwKwk LÖg Ìgxm DdíxZ owcd KkËZ ewËkdxd
oºgZ oiËtk AhwËg„ XwKwt Awowk ek Dxd Ìg^ËPxQËld
iw¢ xZd gQk„
Bolwi LwËdk eËk AËjwMø KwËoi LwËdk
pwËZ XwKwk xgËmn ÌKwËdw DdíxZB ptxd„
Gk eËk oiÛwšy dÔkRwpwËdk hwB BgÛwxpi
Lwd oÖgwbwk pËl GLwËd gøgow-gwxYËRøk
Ìgm eÞowk NËU„ dÔkRwpwËdk KwËQ
XwKwB ioxld xdtxiZ ewVwËdw pËZw„ dÔkRwpwd ioxlËdk
LÖg Kbk KkËZd„ XwKwk ioxld ZLd LÖg xgLøwZ„
jZyëbÛËiwpd kwt xlËLËQd, ‘mwpRwpwd
I AwIkŠËRËgk AwiËl xbxlök ÌgMiipËl
XwKwB ioxld GKwxceZø lwh KËkxQl; jwpwËZ GB ioxld
gwxpËk jwBËZ dw ewËk Zwpwk Rdø Bpwkw kwRwËbk
eÞPwk KxkËZI K×xŸZ pd dwB„’
mwpRwpwd xgËbÛwp Kkwk oit BgÛwxpi iwkw jwd„
Gkek mwpRwpwd Ìd#Kwt KËk XwKwt GËoxQËld„
xZxd Zwk idiËZw mwodKZêw xdËtwM KËk jwd„
eËk AwËkw AËdK D¤wd-eZd NËU ÌMËQ
XwKwk Iek xbËt„ ZËg kwRÐdxZK I Adøwdø
KwkËY XwKwk †kØZò xbËd xbËd gwrËZB
awËK„ 1640 owËl ewbxk iwdxkK GËo G mpk oóeËKê
xlËLËQd, GUwB gwvlwk eÞcwd mpk„ xZxd DËlöL
KËkËQd, G mpËkk GKxbËK dwxkëbw, f×lgwxrtw
Zwkek kËtËQ xLÛÄwd elöy„ G ÌaËK
ÌgwSw jwt x¢m gQËk mpkUw x§†Y ÌgËr
ÌMËQ„ Ìgxm ÌgËrËQ exúPËi„
gøgow-gwxYRø Ìj Gk AdøZi KwkY ÌoUwI
iwdxkËKk ÌlLw ÌaËK ÌgwSw jwt„
1666 owËl Uwhwxdêtwk XwKw GËoxQËld„ Zwk
gYêdwt ÌbLw jwt XwKwk ÌlwËKkw ZLd gwxr
dbyk cwËk gwdwËZB eQëb KkËZw„ xgËmn
KËk AxhRwZËbk iËcø dbyk ZyËk gwxr ÑZxkk
eÞgYZw xQl„ fËl dbyk Zyk cËk l¹w mpk MËr
DËVxQl„ mwËtþæw LwËdk oiËt
gwxr ÑZxkk xpxrK eËr jwt„ ZLd mpkUw xQl bÖ’Ë¢ßwm
l¹w„ mpËkk Nkgwxr DËlöL Kkwk iËZw
xQl dw„ Ìew£ß gwxr gwdwËZd IlëbwR
Awk BvËkRkw ZwËbk eËYøk oÖkqwk Kaw ÌhËg„
iyk RÖilwk AwiËl XwKwt GËoxQËld xdËKwlwB
iwdÖxâP„ xZxdI gËlËQd, XwKw mpk gr gw
m£ß dt, ZËg AËdK ÌlwK GLwËd gwo
KËk„ GLwdKwk eÞwt og gwxrB LËrk ÑZxk
Ìo KawI DËlöL KËkËQd xZxd„
Uiwo gwDxk XwKwt GËoxQËld oºgZ 1678 owËlk ek„
ZZxbËd XwKw D£Ëk UŠy ejêìæ
xgþZÚZ pËt ÌMËQ„ mwËtþæw
LwËdk KløwËY mpËkk ÌPpwkwI ewËùU
ÌMËQ AËdKLwxd„ gwDxk xlËLËQd Ìj,
XwKw eÞwt 40 iwBl gøwowcê xdËt gr Awk gr
PiuKwk„ Gk iËcø oÖëbk AËdK gwxr
Awk ÌlwK AwËQ„ GLwËd cdy ÌlwËKkw
AËdK pwxZ Awk oËŠ AËdK Ñodø kwËL„
BvËkR Awk IlëbwRËbk K×xVkI DËlöL
KËkËQd gwDxk„ BvËkRËbk K×xV eÞai
ÂkØ pËtxQl 1666 owËl„ eÞai xQl
ÌZRM^wIËZ„ 1663 owËlk iËcø XwKwt
K×xV gwxdËtxQl IlëbwRkw„ GkwI ÌZRM^wIËZ
K×xVk KËkxQl„ dwdw AoÖxgcwk KwkËY eËk
gÖxrMŠwk cwËk AwËkKxU KËk„ eËk
ÌoLwdUwËZB AwRËKk xiUËfwWê pwoewZwl
Kkw pËtxQl„ UwhwxdêtwËkk ¸iY xggkËY
Gk DËlöL AwËQ„
ÌiwNl AwiËlB XwKwt GËoxQËld AwËiêxdtkw„
Gkw Ìj RwtMwt awKËZd Zwk dwi AwiêwxdËUwlw„
ZLd Ìj KtxU exkgwk awKËZw GLwËd Zwk iËcø
DËlöLËjwMø pËlw ÌewMR, AwkwZ×d,
ewxdtwxU, iwdÖK, owxKêo Gkw„ 1868 owËl XwKwk
RxibwkËbk iËcø 5 RdB xQËld AwËiêxdæÌewMR,
ewxdtwxU, ÌýUfwd, lÖKwo, pwxdê„ lÖKwo
xQËld Ìb#lZ L^wk Rxibwk„ AwËiêxdkw XwKwt
PiuKwk og gwow gwxdËtxQËld„ Ìjid AwkwZ×Ëdk
kÕelwl pwDo„ gZêiwd AwYxgK mx£ß KximËdk
hgËdk RwtMwt xQl Zwk gwMwdgwxr„ obkNwËUk Ìj
gwxrËZ GLd gwfw ÌoxU xQl ÌewMËRk„ eËk
GxU xKËd Ìdd dylKk ItwBR„ 1640 owËl GB xpowg
xbËtxQËld xZxd„ 1786 owËl XwKw KwËlƒk
H GKB xpowg Ìbd„ AwkI iRwk gøwewk 1800 owËl
Rd ÌUBlk dwËi ÌKwóewxdk GKRd BvËkR
H bÖ’lwL ÌlwËKk KawB gËlËQd„
ÌUBlËkk xpowgUw ÌKwËZwtwxl awdwk bxll ÌaËK
Kkw pËtxQl„ gwxK bÖËUw xQl AdÖiwd„
RwpwŠyk Zwk AwZôRygdyËZ gËlxQËld, gwvlwk
kwRcwdyËZ ÌlwKovLøw 50 pwRwk„ xZxd oºgZ
ÂcÖ Awilw Awk ÑodøËbk KawB gËlxQËld„
iyRêw dwawËdk xpowg AdÖjwty iodbbwk, Ñodø
Awk AwilwËbk ckËl okKwxk ÌlwËKk ovLøw
b^wrwt H 50/60 pwRwk„ Awk owcwkY RdMY, gøgowty ,gxYK
BZøwxb xpowg KkËl bw^rwt eÞwt GK lwL Ìowtw
lwL„
1640 owËl mpk x§†Y pItwt ÌlwKovLøw
x§†Y pËt awKËZ ewËk„ mwËtþæw
LwËdk oit mpk ÌgËr xMËtxQl Pwk†Y„
fËl kwRcwdy okwËdwk AwM ejêìæ ÌlwKovLøw
AwdÖiwxdK 5 lwL pËtxQl gËl AdÖiwd Kkw jwt„
eËk kwRcwdy oËk ÌMËl GB ovLøw bÖ’lwËL
ÌdËi GËoxQl„
House
Market
: Hossenee Dalaun
4.
XwKwk ÌlwKovLøw GLd 1 ÌKwxU QwxrËt ÌMËQ„
GËZw ÌlwËKk hwk gBËZ xMËt Zwk dwxhmðwo
DËV ÌMËQ„ Ìo#ëbËjêk
pwxd pËtËQ iwkwZôKhwËg„ MZ mZËKk
ÌMwrwk xbËK Ìj XwKw AwcÖxdKZwk eËa
jw¢w ÂkØ KËkxQl Zw GLd xKºÔZxKiwKwk
kÕe cwkY KËkËQ„ eÖkËdw XwKwËK
GLd ÌeÞZ dMky gËl iËd pt„ AexkKxùeZhwËg
ÌgËr IVw dZ×d XwKwk ÌeÞqweËU
Zwk Agþÿwd xdZwìæB pwoøKk ÌVËK„
xgeÖl RdovLøw Awk dMkyk AexkKxùeZ xgþæwk
GKxbËK Gk oioøwËK Ìjid gwxrËt xbËâQ,
AdøxbËK GB eÖkËdw, BxZpwoiÖLk mpËkk
AwËgbd†ËlwI dÄ pËt jwËâQ„
xgËbËm KZ oÖëbk KËk Zwk BxZpwo Awk eÖkwKyxZêk
xdbmêd†Ëlw cËk kwLw pt„ Awk AwiwËbk?
Awexd ÌowdwkM^wËtk ewdwi dMkyËZ ÌMËl
ÌbLËZ ewËgd 3/4m’ gQËkk eÖkËdw
HxZpøgwpy bwlwd†ËlwËZ xKhwËg gxþæ
MËr ÌZwlw pËtËQ„ GkKi DbwpkY AwËkw
GKm’Uw Ìbtw jwt„ Z£òwgcwtK okKwk Awowk
eËk gÖxrMŠw xKQÖUw þñxþæk
xdmðwo ÌflËZ ewkËQ; xKìç big
pËt AwËQ AwËkw AËdK þÿwedw„
AwËiêxdËUwlwk xMRêwxUk kqYwËgqËY
ÌKwËdw oÖÅ× ebËqe Ìdtw
ptxd„
AwiwËbk kwRcwdyËK jxb Awikw oÖëbkhwËg Zwk
BxZpwo-HxZpøop owxRËt kwLËZ ewxk ÌoUw GKUw
ÌbLwk iËZw xRxdoI pËZw, ejêUKËbk Awikw
Mlw gwxrËt glËZ ewkZwi ÌbËLw KZ eÞwPyd
GB dMk„ AwoËlI Zw-B„ AwwiËbk XwKw xKìç
KlKwZwk ÌPËtI eÞwPyd dMky„ AaP GLd KlKwZw
KZUw GxMËt„ Zwk BxZpwo-HxZpøËK Ìo GidhwËg
Z×Ël cËkËQ Ìj ejêUKËbk KwËQ
Zwk †kØZò ÌgËr ÌMËQ AËdKLwxd„
Awk AwiwËbk jZU×K× AwËQ Ìoog oËiZ
Awikw RdwkËYø pwxkËt jwxâQ, ¢ßim
ZxlËt jwxâQ, cÖ^ËK cÖ^ËK ikËZ
gËoxQ„
dwdw kwRÐdxZK KwkËY gÉgwk XwKw ÌaËK
kwRcwdy oxkËt Ìdtw pËtËQ„ Ggwk XwKwËK
g^wxPËt kwLwk RdøB AwËkKgwk kwRcwdy gblwËZ
pËg xKdw ÌK RwËd„ AwËiêxdtwdËbk
ÌbwKwdewU xQl ewU×twU×xl, gwvlwgwRwk Gog GlwKwt„
1856 owËl GkwB XwKwt ÌNwrwk Mwxr PwlÖ KËkd„
dbyk cwËk fkwxokwI GKxU K×xV KËkxQl„ ÌoxU
xQl Awpowd ix™Ëlk eÖK×k ewËr„ fxkbeÖËkk
RxibwËkk KwQ ÌaËK Zwkw GKxU gwxr xKËd xdËtxQl„
ÌoxUB GLdKwk Awpowd ix™l„ fkwxokw GKxU gwRwk gw
M™ xKËd ÌoxUËK fkwmM™ dwi xbËtxQl„
GUw ZLd xQl XwKw mpËkk eÔgê oyiwdw„ elwmy
jÖ˦k ek fkwxoËbk K×xV g KËk Ìbtw
pËtxQl„ 1756 owËl dgwg xokwRË¥#lw KlKwZwk
BvËkR K×xV bLl KËk xdËl XwKwk BvËkR K×xVI
dgwËgk pþæMZ pt„ ZLd RdýUd, KwxUêtwk,
pwB«iøwd eÞiÖL BvËkR KiêPwkykw
I BvËkR ixplw XwKwk fkwo K×xVËZ AwmÛt Ìdt„
|
