lwtd owKêwËok ÌoKwl-GKwl
xked Bikwd

ÌMwrwk Kaw
XwKwk dgwgMË™k gcêiwd ewrwk kwtËiwpd PëbÛ okKwk 1905 owËl jLd ‘xb lwtd owKêwo’ PwlÖ KËkd ZLd Zwk o¹l xQl owiwdø eÖZ×l dwP Awk xUËt ewxLk ÌLlw„ xKQÖxbd eËk ZwËZ ÌjwM pËtxQl gwËtwËÆwe„ xKìç GB owiwdø xRxdo xdËtB jLd xgxhdí Æ×Ëlk iwËV, gwRwËk xKvgw Ìilwt ÌLlw ÌbLwËZd ZLd xhr DeËP erËZw PwkxbK ÌaËK„ kwtËiwpËdk MËr ÌZwlw ÌoB lwtd owKêwo AwR Awk ÌQw›xU ÌdB„ gto gwrwk owËa owËa owKêwËok exkxcI ÌgËrËQ ogËqË¢„ kwtËiwpËdk bÖB ÌQËl owcÖPkY okKwk I xdZøwdëb okKwk gwgwk iÙZ×øk ek owKêwËok pwl cËkxQËld„ iÖx£ßjÖ˦k oit ewK pwdwbwkËbk pwËZ gøweK qxZ pt lwtd owKêwËok„ ’75-Gk ek xdZøwdËëbk ÌQËl xdk™d okKwk bwxtZò Ìdd„ GLd xZxdB KYêcwk„ gZêiwËd lwtd owKêwËok ÌLËlwtwr I KiêPwkyk ovLøw 170 Rd„ iøwËdRwk 3 Rd Awk Køwxmtwk 1 Rd„ GËZw ÌMl xdtxiZ oboøËbk Kaw„ GQwrw eÞwtB xgxhdí eÞËtwRËd, 30 ÑgmwL ÌaËK 30 ÑgmwL Aaêwu GK gQËkk ÌLËlwtwr gw KiêKZêw ovMÞp Kkw pt xgxhdí þÿwd ÌaËK„

gZêiwËd lwtd owKêwËok eÂewxLk ZwxlKwUwI ÌdpwËtZ ÌQwU dt„ pwxZ 4xU, xPZw gwN 2xU, pwËtdw 2xU, hwlöÖK 5xU, ÌNwrw 2xU, Mwcw 2xU, pxkY 3xU, K×K×k 4xU (xgxhdí eÞRwxZk), gwdk, pdÖiwd Ggv QwMl Ìgm KËtK ÌRwrw„ Awk owKêwËok iwlwiwËlk exkiwËYk Kaw dw pt ÌQËrB xblwi„ owKêwoxUk ogËPËt eÖkËdw iøwËdRwk gwgÖ oËìæwn okKwËkk hwnøwdÖjwty, ‘Awikw Ìj RwtMwt Z^wgÖ Ìfxl ÌoB þÿwËdk iwxU Qwrw Awk ogxKQÖB awËK AwiwËbk xdËRËbk’„ Aaêwu Z^wgÖ ÌaËK ÂkØ KËk ÌPtwk, gøwdwk, AwËlwK gøgþÿw, ÌMU, PwkxbËKk ÌgÄdy, xixþè, iRÖk, oÖZwk ogxKQÖB lwtd owKêwËok xdRþñ„ hwrw Kkw dt xKQÖB„ gZêiwËd lwtd owKêwËok GËZw xKQÖ gÙx¦ ÌeËlI GKUw xRxdo xKìç KËi ÌMËQ„ Zw pËâQ bmêK„ xgËdwbdeÔYê oøwËUlwBU jÖËM iwdÖn NËk gËoB ÌbLËZ ewËâQ xgËbmy owKêwo„ Awk gkwgkB Awikw xgËbmy-ÌN^nw„ G KwkËYB KËi jwËâQ ÌbËmk owKêwo†Ëlwk bmêKovLøw„

AwRg bÖxdtw
G GK Adø RMu„ oxZøB ZwB„ Q-f×xU xUd xbËt ÌNkw owKêwËok lwl, dyl, plÖb KweËrk ÑZxk Z^wgÖk þÿwdxU owcwkY iwdÖËnk ÌPwËL Adø GK RMuB gËU„ Ìgrwk IewËmk RMuxUk owËa exkxPZ pËZ gwxr ÌaËK ewxlËt GËo owKêwo ewxUêËZ ÌjwM xbËtËQd Gid dxRkI Ki ÌdB„ owKêwËok RMuUw Ìjixd owcwkY iwdÖËnk ÌPwËL þñËeík RMu xVK ÌZixd owKêwËok iwdÖn†ËlwI ZwËbk ÌPwËL þñËeík iwdÖn„ xUËKU ÌKËU Z^wgÖk xhZËk dwdwd iRwk ÌLlw ÌbLw jwt gËU xKìç Z^wgÖk IewËmk Rygd ÌKid Zw ÌbLwk Dewt ÌdB KwËkw„ xdZwìæB owbwiwUw Rygd Z^wgÖk IewËm„ owxk Ìg^Ëc ÌQwU ÌQwU PwlwNk„ GB ÌQwU S×exr NËkB gwo KËk owKêwo gwxoëbwkw„ GKB owxkËZ ÌmËWk xdËP e†Ëlwk L^wPw„ Zwk GKU× bÔËkB kwdíwNk„ lwtd owKêwËo ÌiwU xZd Rd gwgÖxPê„ GB xZdRdB og ÌlwËKk Lwgwk eÞþçZ Ggv exkËgmd KËk„ gwgÖxPêËbk GKRd pËâQd btwl PëbÛ okKwk„ xZxd 28 gQk cËk gwgÖxPêk KwR KkËQd GB owKêwËo„ Zwk iÔl KwR pËâQ og ckËdk xdkwxin Lwgwk kwdíw Kkw„ Awxin Lwgwk kwdíwk bwxtZò Ìiw: BoiwBl ÌpwËoËdk„ xZxd KwR KkËQd GLwËd 7/8 gQk„ GB owKêwËo iwxlK ÌaËK ÂkØ KËk Acþæd KiêPwky ejêìæ ogwkB Lwgwk gøgþÿw GK kKi„ Lwgwk oit pËlB ogwB jwk jwk ÌeöU xdËt koÖB NËkk owiËd owxk Ìg^Ëc gËo eËr„ Awk gwgÖxPêkw eÞËZøKËK Lwgwk exkËgmd KËk„ LwgwËkk ÌidÖøI ogwk Rdø GK„ Awlwbw gøgþÿw kËtËQ owKêwËok e†Ëlwk Rdø„ e†Ëlwk LwgwËkk bwxtËZò kËtËQd xgil PëbÛ xgmðwo IkËf RwiwB„ ZwËK ogwB RwiwB gËl WwËKd„ KwkY gZêiwd iwxlËKk gwgw Aaêwu xdZøwdëb okKwk xQËld Zwk bwbw mðÂk„ xZxd GB owKêwËo KwR KkËQd 36 gQk„ owKêwËok og eÞwYyk jZí Ggv LwItwËdwk bwxtZò xgiËlk„ eÞxZxbd bÖËUw pwËtdwËK xZxd ÌLËZ Ìbd 4 ÌKxR iwvo, gwNËK 3 ÌKxR Awk hwlöÖËKk Rdø gkw¥ 3 Ìok bÖc Ggv 6 ÌKxR PwËlk hwZ„ o£k gQk gtoy xgiËlk xpvoÛ eÞwYy†ËlwËK LwItwËdwk KwRUw iëb lwËM dw„ Zwk iËZ Gkw grB Vw¡w„

jwjwgk G Rygd
‘owKêwËok Rygd jwjwgk Rygd’­ GKaw owKêwËok eÞxZxU obËoøk„ gQËkk 11 iwo ÌbËmk xgxhdí þÿwËd ÌLlw ÌbxLËt Ìgrwt xb lwtd owKêwo„ ÂcÖiw¢ kiRwd iwËok eÖËkw GKiwo g awËK owKêwo„ GB iwoxU owKêwËok ÌlwKRËdk QÖxUk iwo„ GQwrw xgËmn eÞËtwRd Qwrw QÖxU xiËl dw„ ZwËbk eÞmwoËdk KwQ ÌaËK jZxbd ÌLlw ÌbLwËdwk AdÖixZ ÌiËl ZZxbdB ÌLlw ÌbLwËdw pt„ AdÖixZ xbd Ìmn pËlB ewxr RiwËZ pt Adø ÌKwËdw RwtMwt„ ÌKwËdw þÿwËd Ìilw ÌbLwËdwk AwËM ÌoB þÿwdxU ÌkxK KËk AwËod owKêwËok iøwËdRwk„ Gkek þÿwdyt MYøiwdø gøx£ß ÌaËK ÂkØ KËk Ixo, Goxe, xWxo ejêwt ejêìæ AdÖixZ ovMÞp KkËZ pt ZwËbk„ GËZw og ÌlwËKk AdÖixZ ewItw ÌMËl ZËg eÖËkw blxU jwt ÌLlw ÌbLwËZ„ KLdB 10 xbd gr ÌRwk 15 xbËdk Ìgxm ÌLlw ÌbLwËdwk AdÖixZ ÌiËl dw„ ZwB 10/15 xbd ekekB owKêwo blxUËK RwtMw gbl KkËZ pt„ GhwËgB ÌhËo ÌgrwËZ pt owKêwËok iwdÖn†ËlwËK„ ÌhËo ÌgrwËdw GB iwdÖn†Ëlwk exkgwk-exkRd ÌQËr awKËZ pt gQËkk AxcKwvm oit„ iwËS iwËS xPxVeË¢k iwcøËi xdËRk Agþÿwd, KÖmlwxb RwxdËt Ìbd Zwkw„ GQwrw Adø ÌKwËdw Dewt ÌdB ZwËbk„

id iwZËg ogwk
jËZw bÖ:LKÄ og Z^wgÖk IewËm„ Z^wgÖk ÌhZËk bÖ:LKÄ ÌXwKwk ÌKwËdw oÖËjwM ÌdB„ eÞwt 70xUk iËZw ÌLlw ÌbLwËdwk gøgþÿw kËtËQ xb lwtd owKêwËo„ ZËg GËKKxU Ìmw 30 ÌaËK 35xUk Ìgxm ÌLlw ÌbLwËdw pt dw„ xkv Wøwëo, kwxmtwd lwxUi ÌLlw, f×UgËlk dwdwd KokZ, kØxlv UÛweR, Ìþöwg kwBxWv, gmêw ÌqeYop dwdw kKi ÌLlw ÌbLwËdw pt owKêwoxUËZ„ AxZ iÔËLêk eÞZyK Ìj QwMl ÌoB QwMlËK xbËtI bwkØY bwkØY ÌLlw ÌbLwt Gkw„ GQwrw hwlöÖK, gwdk, ÌNwrw I pwxZ xbËtI PiuKwk xKQÖ ÌLlw ÌbLwËdw pt„ ÌLlw†Ëlwk f^wËK f^wËK Mwd I iøwxRK ÌbLwt„ GK oit gwvlw Mwd MwItw pËZw xKìç GLd MwItw pt xpxëb Mwd„ KwkY iwdÖn GLd Awk gwvlw Mwd AZ eQëb KËk dw„ owKêwËok ogËPËt gr xgnt pËâQ gøwKMÞwD« xiDxRK G« lwBUoz Aaêwu ÌeQËdk gwRdw Ggv AwËlwKoŒw„ xKìç G bÖËUwk KixZ kËtËQ AwiwËbk GLwdKwk owKêwo bl†ËlwËZ„ Zwk iÔl KwkY Aaê„ ÌoB owËa okKwxk owpwËjøk Ahwg„

ÂcÖiw¢ oxVK gwRdwk AhwËg AxZ S×^xKeÔYê ÌLlwI iwdÖËnk iËd ÌKwËdw bwM KwËU dw„ Ìlwpwk ÌMwlËKk xhZËk xgeÖl ÌgËM ÌiwUk owBËKl PwlwËdw AZøìæ S×^xKeÔYê oËëbp ÌdB„ GB ÌLlw ÌbLwËZ xMËt AwpZ pËt iwkw xMËtxQËld xdZøwdëb okKwk„ Gkek GB ÌLlwxU ÌbLwËZd gZêiwd iwxlK xdk™d okKwk„ xZxdI KËtKgwk †kØZk AwpZ pItwt gZêiwËd ÌLlwxU ÌbLwd kx™Z K×iwk okKwk„ xgeŒdK ÌRËdI LÖxm iËd GB ÌLlw ÌbLwd xZxd, KwkY owKêwËok eÞxZ Zwk Abiø Ìdmw„ ÌbËmk gwBËk xQËld xZxd AËdKxbd„ Adø gøgowI KËkËQd„ xKìç owKêwËok eÞxZ Zwk GËZwUwB ÌS^wK Ìj xZxd og ÌQËr GLwËd xfËk GËoËQd„ kx™Z Ìj ÌiwUk owBËKl xbËt ÌLlw ÌbLwd GxU Zwk gwgwk ÌKdw xgGoG ÌiwUk owBËKl„ gwgwk GKiw¢ þôÙxZxPpß ZwB GLdI gblwËdw ptxd GUw„ ÂcÖ ÌMöwg kwBxWv dt GkKi AËdK bÖ:owpoy ÌLlw ÌbLwËdw pt lwtd owKêwËo„ ÌKD jxb ÌLlw†Ëlw ÌbËL ZwpËl Awdëb ewËg, GKaw glw jwt plf KËk„

AwiwËbk g^wPËZ xbd
cyËk cyËk g pËt jwËâQ ÌbËmk owKêwo bl†Ëlw­GKaw RwdwËld xb lwtd owKêwËok iwxlK xdk™d okKwk„ Gk KwkY xpËoËg xZxd gËlËQd­ Ìgwcpt okKwkB Pwt Awikw gøgowewxZ †UwBtw Ìfxl„ dtËZw xKQÖ pBËlB AwiwËMw DeËk xdËncwšw Ìbt„ Ìjog AéËl AwiwËbk ÌlwK oiwMi Ìgxm pt Ìoog AéËl Awikw Ìmw Kkwk AdÖixZB ewB dw„ gÙp£k itidxovp AéËl AwiwËbk Ìmw Kkwk AdÖixZ ÌiËl dw AaP H AéËl eÞP×k bmêK„ AdÖixZ dw Ìbtwk KwkY xpËoËg AwiwËbk RwdwËdw pt, ÌjLwËd owKêwo pt ÌoLwËd dwxK AowiwxRK KwjêKlwe pt„ GQwrw owKêwËoI dwxK ÌiËtËbk gwËRhwËg ÌbLwËdw pt„ pwËZËMwdw KËtKRËdk Rdø Awikw ogwB mwxþæ ewiÖ GBWw ÌKid Kaw, Kd ÌZw bwbw? GK×Ëm ÌUxlxhmËd xgËbmy owKêwo ÌbLwt ewmwewxm jxb AwiwËMw Ìbmy owKêwoI ÌbLwBËZw ZwBËl LÖg hwËlw pBZ„ Awk xgËbmy owKêwËo ÌiËtËbk Ìj ÌewmwK awËK Zwk Z×ldwt Awikw ÌZw AËdK Ìgxm owiwxRK ÌewmwK ekwBtw ÌLlw ÌbLwB„

ÌjB RwtMwt AwiwËMw ÌLlw ÌbLwËdwk AdÖixZ ÌiËl ÌoB RwtMwk eÞmwod ÌaËK ÂkØ KËk KøwWwk ejêìæ ogwBËk AwiwËMw P^wbw xbËZ pt eÞxZxbd„ okKwk jxb GB og gøwewËk GKU× dRk xbËZw, jxb xgËbm ÌaBKøw ÌUÛdwk AwdwBtw DdíZ ÌLlwcÖlwk eÞxmqY xbËZw ZwBËl ptËZw Awikw g^wBPøw jwBZwi„

GB Ìmn
Awiwk eËk oºgZ AwiwËbk gvËmk Awk ÌKD GB gøgow cËk kwLËg dw„ LwxdKUw bÖ:L xdËtB Kaw†Ëlw glËld xdk™d okKwk„ Zwk ÌQËlkw erwËmwdw KkËQ„ Zwkw GB gøgowt þñhwgZB AwMÞpy pËg dw„ gr ÌiËt xgxoGo ekyqw xbËt Ìowdwly gøwvËK PwKxkkZ„ oÖZkwv gvËmk Awk ÌKD G gøgowk pwl ckËg gËl iËd pt dw Zwk KwËQ„ ZwB lwtd owKêwËok jw¢w Zwk Ryg¥mwËZB ÌaËi jwËg gËl iËd KËkd xdk™d„ gwvlwËbËm ogËPËt eÞwPyd owKêwoxU g pËt jwËg, ÂcÖ þôÙxZ pËt awKËg iwdÖËnk iËd„ xKQÖËZB xK GB g pItwUw Ìkwc Kkw jwt dw„